urodzony: 23 stycznia 1911 r., Stróże Wyżne (obecnie Stróże) koło Nowego Sącza, Polska
zmarł: 27 listopada 1985 r., Cambridge, Ontario, Kanada
pochowany: Parklawn Cemetery, Toronto, Ontario, Kanada
członkowie rodziny: rodzice – Józef (maszynista, zm. 1944), mama – Zofia (z domu Bisztyga) zm. ok. 1919, miał dwie macochy; żona – Zofia – Hanka (z domu Siemaszko) (1914-2010); córka: Iwona Jolanta Mooney, Kanada; siostra: Jasia – z drugiej macochy; mieszka w Stróżach, Polska
odznaczenia: polskie – Srebrny Krzyż Orderu Wojennego Virtuti Militari, Krzyż Walecznych czterokrotnie, Krzyż Zasługi z Mieczami – dwukrotnie, Medal Wojska, Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski; francuskie – Croix de Guerre – 1940, Great War Commemorative Medal, Medaille Commemorative Francaise de la Guerre 1939-45 avec Barrette “France”; brytyskie: British War Star 1939-45, British Defence Medal 1939-45; belgijskie: Croix de Guerre avec Palme
Losy przed II wojną światową:
Matka Romana Proszka zmarła około 1919 roku w wyniku powikłań wywołanych grypą hiszpanką. Roman zamieszkał na kilka lat u starszej ciotki w Poznaniu, aż do chwili, gdy rodzina ponownie się połączyła, a jego ojciec ożenił się. Jego rodzeństwem również opiekowali się krewni. Absolwent Gimnazjum Humanistycznego w Grybowie. W latach 1929-30 studiował na Wydziale Matematyki i Fizyki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie.
W październiku 1930 roku został przyjęty na Kurs Unitarny Szkoły Podchorążych Piechoty w Różanie, rozpoczynając tym samym zawodową karierę wojskową. W 1931 r. wstąpił do Szkoły Podchorążych Artylerii w Toruniu. 5 sierpnia 1933 r. został mianowany przez Prezydenta RP podporucznikiem ze starszeństwem od dnia 15 sierpnia 1933 r. Został przydzielony do Korpusu Oficerskiego Artylerii, do 22 Pułku Artylerii Lekkiej w Przemyślu, po czym 22 grudnia 1935 r. otrzymał awans na porucznika (ze starszeństwem od 1.01.1936 r.). Od 17 listopada 1936 do 12 października 1937 r. uczęszczał na kurs dla oficerów broni pancernej, z którego został przeniesiony do Korpusu Oficerów Broni Pancernej, służąc w 5 Batalionie Pancernym stacjonującym w Krakowie.
Losy wojenne:
Kiedy we wrześniu 1939 roku wybuchła II wojna światowa, służył w 51 Dywizji Pancernej. Wraz z wieloma innymi osobami przedostał się z Polski przez południową granicę na Węgry, gdzie od 20 września do 26 października 1939 r. był internowany w obozie w Zebegeny. Dzięki interwencji dyplomatycznej przedostał się do Francji, dołączając do Grupy Pancernej pod dowództwem gen. Stanisława Maczka w Coëtquidan we Francji. Podczas kampanii francuskiej został przydzielony do 1 Pułku Czołgów 10 Brygady Kawalerii Pancernej.
Po wstrząsającej ucieczce z Francji w czerwcu 1940 roku Roman przedostał się do Wielkiej Brytanii, gdzie w lipcu dołączył do 1 Batalionu Pancernego i 65 Batalionu Pancernego. Ostatecznie w 1942 roku jednostki pancerne zorganizowano w 1 Polską Dywizję Pancerną pod dowództwem generała Maczka w Szkocji. Roman został skierowany do 1 Pułku Pancernego, gdzie 1 stycznia 1943 roku otrzymał awans na stopień kapitana broni pancernej.
Operację Overlord rozpoczęto 6 czerwca 1944 r. – był to początek końca II wojny światowej. W sierpniu 1944 roku 1 Polska Dywizja Pancerna wylądowała w Caen we Francji, aby rozpocząć działania bojowe, kierując się na wschód przez Normandię, Falaise, Chambois, Mont Ormel, Bredę, Arnhem do północnych Niemiec. Od listopada 1944 do czerwca 1947 Roman pełnił funkcję 1 zastępcy dowódcy pułku, a 1 lutego 1945 r. otrzymał awans do stopnia majora. Do śmierci Roman odmawiał dalszych awansów wojskowych. 1 Polska Dywizja Pancerna służyła jako siła okupacyjna w Niemczech od 1945 do maja 1947 r., kiedy to wróciła do Anglii.
Roman kontynuował swoją zawodową karierę wojskową przez kolejny rok, początkowo dołączając do Polskiego Korpusu Przysposobienia i Rozmieszczenia. Po rozwiązaniu pułku w czerwcu 1947 roku został dowódcą szwadronu 1 Pułku Pancernego 510 Dywizji PKPR, a następnie objął dowództwo jednostki „1 Dywizjon i 2 Pułk Pancerny, będącej połączeniem pozostałych jednostek 510 Dywizji Pancernej”, 1 i 2 Pułku Pancernego.
Powojenne losy:
W 1948 roku zakończył zawodową karierę wojskową i wyemigrował do Kanady, aby rozpocząć nowe życie. Najpierw pracował na farmie z kilkoma innymi oficerami, a następnie w 1950 roku kupił małą farmę w Sheffield w Ontario. Dzięki wspólnym znajomym Roman poznał swoją przyszłą żonę Zofię-Hankę, która planowała wyjechać z Anglii. Po roku korespondowania Zofia wyemigrowała do Kanady w październiku 1950 roku i pobrali się 28 października w kościele św. Patryka w Galt (obecnie Cambridge) w Ontario. Ich jedyne dziecko, córka Iwona Jolanta, urodziła się w październiku 1951 roku w Galt.
Roman przez kilka lat był rolnikiem na pełny etat, a następnie podjął pracę w Joy Manufacturing w Galt, gdzie montował ciężkie wiertnice i sprężarki górnicze. Po przeniesieniu ich do lokalizacji wydobywczych w północnym Ontario Roman spędził kilka miesięcy, aby uruchomić je na miejscu. W 1960 roku rodzina przeniosła się z gospodarstwa do Galt, gdzie Roman mieszkał aż do swojej śmierci w 1985 roku.
Roman był członkiem-założycielem Stowarzyszenia 1 Polskiej Dywizji Pancernej w Kanadzie, którego funkcję prezesa pełnił przez wiele lat, aż do swojej śmierci w 1985 roku. Pełnił funkcję łącznika z Kanadyjskim Ministerstwem Weteranów w imieniu członków Stowarzyszenia, „swoich ludzi”, jak to nazywał, m.in. w sprawach dotyczących świadczeń i usług dla weteranów.
W 2015 roku w jego rodzinnej wsi Stróże postawiono pomnik ku czci osiągnięć Jego oraz jego przyjaciela z dzieciństwa, kapitana Mariana Jureckiego, również urodzonego w 1911 roku, który był pierwszym polskim żołnierzem zrzuconym do Polski na spadochronie z Anglii. Niestety po przekazaniu informacji został schwytany przez Niemców i rozstrzelany. Obaj mężczyźni byli kawalerami najwyższego polskiego medalu wojskowego – Virtuti Militari. 7 października 2023 r. na ścianie kamienicy, w której obaj się urodzili, odsłonięto duży mural przedstawiający majora Romana Proszka i kpt. Jureckiego przedstawiający ich w pełnionych przez nich rolach wojskowych. Zarówno pomnik, jak i mural powstały pod patronatem Instytutu Pamięci Narodowej.
W 2023 roku za pośrednictwem biura Attache Wojskowego przy Ambasadzie RP pamiątki wojskowe i medale mjr. Proszka zostały oficjalnie przekazane do Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie. Wiele swoich artefaktów wojskowych, mundur oficerski i oryginalne dokumenty Roman przekazał na początku lat siedemdziesiątych kanadyjskiemu Muzeum Wojny w Ottawie, Ontario. Jego życzeniem było, aby nic do Polski nie trafiło, dopóki nie stanie się ona znowu „wolna”. Nigdy nie dożył tego dnia, ale w końcu jego życzenia zostały spełnione.
autorka: Iwona Jolanta Mooney, Kanada
